ГХАТ (ЗАГС) тарихы

Граждан хәле актларын дәүләт теркәвенә алу системасы Россиядә Петр I указларыннан башлана. Ләкин революциягә кадәрле Россия бөтен гражданнары өчен бер булган никахлашу турында законнар җыелмасын булдыра алмады. Россиянең никахлашу турындагы законнар җыелмасы һәрвакыт дини тәртипләр нигезендә төзелгән, һәм төрле диндә булган кешеләр үз диннәре кагыйдәләренә буйсынганнар.

1917 елгы революциядән соң ук гаилә законнары җыелмасына ике мөһим реформа үткәрелгән. РСФСР Халык комиссарлары советы гражданнарның никахы, балалар һәм гражданлык хәле китапларын булдыру турында декрет кабул иткән. Әлеге декрет элеккеге никах һәм гаилә мөнәсәбәтләренең хокукый нигезен юкка чыгарып,  ир белән хатынны тигез хокуклы дип билгеләгән.Чиркәүнең дәүләттән һәм мәктәпнең чиркәүдән аерылуы турында декрет кабул ителгәннән соң яңа дәүләт идарәсенең ведоство структурасы формалаша башлый – граждан хәле актларын теркәү бүлекләре барлыкка килә. ЗАГС бүлекләренең эшчәнлеге буенча норматив актлар юстиция Наркоматы, эчке эшләр наркоматы, Баш архив  тарафыннан кабул ителгән.

  РСФСР ЗАГС органнары белән җитәкчелекне РСФСР НКВД каршындагы ЗАГС үзәк бүлеге башкарган. Ул ЗАГС органнарының ведоство һәм территориаль оештыру структурасын булдырган.

1918 елның 22 октябрендә беренче аерым кодификацияләнгән (кодекска тупланган) гаилә-хокукый акты – граждан хәле актлары, никах, гаилә һәм опекунлык турында законнар Кодексы кабул ителде. Монда аерылышу – киләчәккә никахны таркату һәм никахның теркәү көненнән үк гамәлдән чыгуы төшенчәләре арасындагы аерымлыклар күрсәтелә.

1923 елда яңа кодекс эшләнелә башлый. Проектның беренче редакциясе кабул ителми, һәм 1925 елны аны һәр яктан тикшерү өчен халык хөкеменә чыгаралар. Ниһаять, 1926 елда никах, гаилә һәм опекунлык турында законнар Кодексы кабул ителә.

1944 елның 8 июлендә 1926 елдан 1944 елга кадәр никах мөнәсәбәтләренә кергән кешеләргә никахларын дәүләт органнарында теркәргә, фактта булган никахлашу көнен һәм уртак балаларны күрсәтергә боерган Указ кабул ителде.

Әлеге Указ аерылышу тәртибен катлауландыра: никах суд карары белән генә таркатыла.

Бөек Ватан сугышыннан соң ЗАГС бүлекләренең эшен тамырдан үзгәртү кирәк була. 1946 елда НКВД эчке эшләр министрлыгы итеп үзгәртелә, һәм 1946 елның 8 гыйнварында РСФСР халык комиссарлары советы граждан хәле актларын теркәү мероприятиеләрен тәртипкә салу турында Карар чыгара.

1956 елның 25 октябреннән ЗАГС бүлекләре эчке эшләр министрлыгына буйсынудан туктый, һәм ЗАГС органнары хезмәт ияләре депутатларының җирле советларына тапшырыла. 1956-1971 елларда РСФСР ЗАГС органнары белән методик җитәкчелекне РСФСРның Юридик комиссиясе, а соңыннан – РСФСРның юстиция министрлыгы башкара.

1969 елның 30 июлендә РСФСРның никах һәм гаилә Кодексы кабул ителә. Бу Кодекс буенча теркәлгән никах кына таныла. Элеккегечә, фактта булган никахлашу берниниди дә хокукка ия була алмый.

Аерылышу өчен гаиләнең төзәлмәс таркалуы нигез булып тора. Ир белән хатынның балигъ булмаган балалары һәм милек буенча дәгъва булмаган очракта аерылышу үзара ризалык нигезендә ЗАГС органнарында башкарылган.

Гамәлдәге Гаилә кодексын 1995 елның 8 декабрендә Россия Федерациясенең Дәүләт Думасы кабул итә, һәм әлеге кодекс 1996 елның 1 мартыннан үз көченә керә.

1997 елның 22 октябрендә Дәүләт Думасы граждан хәле актлары турында Федераль закон кабул итә. Ул 1997 елның 15 ноябрендә гамәлгә керә.

Хәзерге көндә граждан хәле актларын дәүләт теркәвенә алу вәкаләтләре Россия Федерациясе субъектларына тапшырылучы федераль вәкаләтләр булып торалар. Шуңа күрә ЗАГС органнарының оештырылуына һәм эшчәнлегенә караган мәсьәләләрне Россия Федерациясе субъектлары мөстәкыйль хәл итәләр. Татарстан Республикасында граждан хәле актларын дәүләт теркәвенә алу вәкаләтләре авылларны да кертеп җирле үзидарә органнарына тапшырылган. Татарстан Республикасында граждан хәле актларын дәүләт теркәвенә алу эшчәнлеген гомуми җитәкләүне Татарстан Республикасы Министрлар кабинеты ЗАГС Идарәсе тормышка ашыра.

Соңгы яңарту: 19 гыйнвар 2018, 17:09

Сайттагы барлык материаллар лицензия буенча тәкъдим ителә:
Creative Commons Attribution 4.0 International
Яндекс цитирования